Raphael Warjri
Kumta ka jingstad jingshemphang jong ki longshwa manshwa Khasi ka long kaba la palat liam ban nujor bad kiwei kiwei ki paidbynriew ha ka pyrthei ha baroh ki liang jong ka jingim briew ha ka imlang sahlang, ka longbriew manbriew. Ka saiñdorbar synshar paidbah jong ki Khasi ka long kaba kynsai tam ha pyrthei lada ngam jylliew ïa ka nongrim jong ka rukom pyntreikam ha ka imlang sahlang jong ki bynriew ha shityllup ka pyrthei. Ka long kaba donkam ban sngewthuh ïa ka jingshisha ba ym dei ban said ksan ïa ka ba dei ka la jong bad ban ñiewbeiñ ïa kiwei. Kumta la pynshongñia sani ïa kita kiei kiei baroh ban peiphang ïa la ka tynrai lajong, khlem da kheiñ dewthala ïa kiwei. Ka jingshisha ka long ba la dep mad ha ka imlang sahlang da ki spah snem ba la shah tyllep ha ka rukom ba wanrah ki nongwei haduh ba ym lah ban sngewthuh ïa ka dor ba kynsai jong ka thymmei lajong. Lada ka sorkar mynta ka khluh ban pynbeit ryntih ïa ka imlang sahlang naduh ki longïing longsem ba iwei-pa-iwei na ki bynriew kin phikir ïa lade shimet nyngkong, nangta ïa la ka longïing longsem lajong, nangta ïa la ka kyntoit lajong, nangta ïa la ka shong ka thaw lajong, bad ban bud ter ter ka jingkitkhlieh ïa la ka bri ka raij, ïa la ka hima sima, bad khatduh khatwai ïa la ka Ri bad jaitbynriew ha ka longbriew manbriew, kan urlong ka jingkylla na ka bynta ka lawei.
Ha ka jinglong jingman ba la jyllei ki paidbynriew ha pyrthei bad lada shim tang ha jylla lajong shwa, lah ban phikir na ka bynta ban pynbeit ryntih ïa ka rukom korbar kam da kaba sdang shwa na ki shnong ki thaw lajong. Ki longsan mansan shnong ki don ka iktiar ban kyntu, ban kynpham ïa la ki parashnong parathaw ba kin bud ryntih ïa ki kyndon pynïaid shnong. Ki parashnong parathaw ruh ki dei ban don ka jing-kitkhlieh na ka bynta ban long ryntih ka rukom ban korbar ïa ka shnong ka thaw. Ha kata ka rukom kiei kiei baroh kin long ryntih bad ha ki syrtap synshar ba kham shaneng ruh kan nang kham pynsuk ïa ki longsan mansan bad ïa ki paidbah kumjuh. Dei tang lada mih ki jingpynkheiñ ïa ki hukum shnong ba yn sa mih ka adong adit, ka kuna ka kaid, ïa kiba ym lah ban lait namar ba ki briew ha lade shimet ki don la ka mon ba laitluid ban leh kaei kaei kaba lah ban pynthut ïa ka imlang sahlang kaba lah ban kylla long laitlan noh. Na kata ka daw donkam ïa ki kyndon korbar shnong lyng-ba ka dorbar shnong ym ha ka mon ki longsan mansan shimet. Kane ka dei kata ka iktiar jong ka synshar paidbah Khasi lyngba ka Dorbar, kaba kynthup ïa ki san syrtap ki kyrdan synshar nyngkong nyngshab na ka Dorbar Iing, sha ka Dorbar Kur, sha ka Dorbar Shnong, sha ka Dorbar Raij bad khatduh ha ka Dorbar Hima ka ba ha kliar duh.
Mynnor ka long kumta, haba manla ki hima ki don la ka iktiar laitluid ha la ka dorbar hima lajong. Hynrei naduh ba la wan synshar donbor ki phareng wat lada ki la ïuhroit ïa ka longbynriew manbynriew, hynrei ka la kyrsoi ïa ka mynsiem ieit jaitbynriew ban tehsong ïa ki Khasi shityllup ka Ri Khasi. Shwa ban wan hiar thma ki phareng ka jingïaleh thma markynti jong ki hima Khasi ka long kaba la palat liam ban pyrkhat ba haduh mynta dang tip pateng ïa ka thma jong ki Maram bad Mawiang, ki Khynriam bad ki Pnar, ki Sohra bad Mawsmai, ki Mawsynram bad Bhowal bad kumta ter ter. Kumta ka la jia ka saw ka sian ka ba khlem sangeh ha ka rta briew namar ka kajia majia kaba la kynroi na kut sha kut khlem wai shuh lano lanmo ruh. Lehse ka mynsiem ieit Ri ka la kyrsoi naduh ka khep ba u Syiem Bormanik ka Hima Shyllong u la ïateh juban bad u Syiem Tirot Sing ka Hima Nongkhlaw ban beh krad ïa ki phareng. Nangta la wan synrop sa u Syiem Sngap Sing ka Hima Maharam bad sa kiwei kiwei de ki Hima kumka Hima Rambrai, Hima Mawlong bad kiwei kiwei. Wat lada ka jingwan thombor jong ki phareng ka la tehsong ïa ka jaitbynriew, hynrei ki la biah phongrai ruh ïa ka mynsiem ïashun para Hima Khasi da ki buit ban phiah bad synshar, haba ka Hima Sohra bad Hima Mawphlang ki la synrop bad ki phareng lada ym dei ban ïakhun pyrshah ïa la ki para hima Khasi hynrei ban khanglad ïa ka jingpyrshang ban syllad ïa ki nongwei ba shyrkhei tam ki phareng.
Ka phang kaba thmu ban kdew ka long ba kumno la shylluit ki Dorbar Shnong naduh ka por ba synshar ki phareng. Ha ki por mynshwa, ki Khasi ki shong shnong tang shikur shijait bad lada don ki kyntoit ba dawa ban synrop lang arkur laikur ki sa pynlong shnong, ka jylli ba kham heh ban synrop katto katne tylli ki shnong la pynlong ïa ka raij bad ki raij ha ki sawdong pud jong ka hima ki pynlong ïa ka Dorbar Hima. Kaba dei ban sngewthuh bha ka long ba ki shnong ki la don lypa naduh mynnor, tangba kiba bun ki dei ki shnong kiba hap tang ha ka jylli shikur shijait. Tang khyndiat eh ki don ki shnong ba synrop lang arkur arjait ne laikur laijait. Ka nuksa ba tyngkreiñ eh ba lah ban nam ka dei ki san shnong Nongkseh, ki Khatarshnong bad Khathynriew Shnong Sohra bad kiwei kiwei. Kaei kaba lah ban kdew ka long ba wat lada byllai ki shnong ki dei beit tang ha ka shikur shijait, hynrei na ka bynta ban biang ka korbar la don ruh ki jylli ki ba synrap arkur arjait ne sankur sanjait ne wat haduh khatarshnong khatarjait. Kumta ka long ka shruh jong ki shlem synshar ha ki dorbar synshar jong ka Ri Khasi.
